1968 - Alpy Julijskie 

Lidia Świątek 

Od dawna przymierzałam się do "pisemnego" powspominania naszego wyjazdu w Alpy Julijskie. Nie umiałam się zmobilizować bo: 1- tak się poskładało ze wszystkie moje "drogi wspinaczkowe" robiłam z osobami których juz z nami nie ma (Basia, Krzyś, Szpak) i jest to dla mnie trudne. 2 - daleko mi do talentu pisarskiego np. Wiktora. Skoro jednak zostałam "wywołana do tablicy" to spróbuję powspominać. 

Na Mojstrovce (drogą "Bratnica") byłam z Krzysiem i Szpakiem (bez Basi). Opis drogi mieliśmy bardzo "skąpy" - tłumaczony z niemieckiego przez Wiktora? Jacka? Andrzeja Galanta? Wyszliśmy z obozu rano z zamiarem zrobienia drogi w ciągu kilku godzin. W trakcie wspinaczki, Krzysztof i Szpak, prowadzący na zmianę, często próbowali uzgodnić między sobą kierunek dalszej drogi. W końcu zrobiło się na tyle późno, że doszliśmy do wniosku że nie mamy szansy na skończenie drogi przed nocą i musimy zostać na nieplanowany biwak, by następnego dnia zrobić ostatnie 1 lub 2 wyciągi. Pod ścianą, na malutkiej pochyłej płasience, przypięci pętlami do haków przesiedzieliśmy noc. Osoba która siedziała w środku naszej trójki miała za zadanie oklepywać "zewnętrznych", bo noc była bardzo zimna. Co godzinę, cyklicznie zmienialiśmy się miejscami. Tymczasem późnym wieczorem, nasi kochani koledzy, nie doczekawszy się naszego powrotu wyszli w naszą stronę. Widzieliśmy z góry, daleko, "sznurek" zbliżających się światełek. Jak udało się już nawiązać kontakt głosowy, to wykrzyczeliśmy sobie nawzajem, że u nas wszystko dobrze. Wrócimy jutro i niestety nie skorzystamy z proponowanych przez nich smakołyków (wiedzieli że jesteśmy bez jedzenia - ha! ha!). Następnego dnia, wcześnie rano, jak już udało nam się jakoś rozruszać, kontynuowaliśmy drogę starając się uprzedzić słoneczko, żeby było mniej spadających kamieni (w nocy był przymrozek). Okazało się, że do szczytu było jeszcze kilka wyciągów. Koło południa, po skończeniu drogi, schodziliśmy w kierunku przełęczy Vrsić po ogromnym piargu, zbiegając = "zjeżdżając" i wzbijając tumany kurzu. Brudni, zakurzeni i głodni wstąpiliśmy do schroniska na przełęczy, coś tam zjedliśmy (niewiele było), wypiliśmy dużo wina (było) i na lekko miękkich nogach schodziliśmy do obozu. Nie wiem czemu zastała nas kolejna noc?!. Błądząc, (Szpak miał kompas, ale go zgubił), późną nocą dotarliśmy w końcu do naszych namiotów.

Filmiki z drogi na Triglav są piękne ale mnie zostały w pamięci nieco inne obrazki. Miałyśmy z Basią szczęście iść na Triglav bez dzikich tłumów ludzi (same) i mogłyśmy podziwiać wspaniałe widoki. Był to koniec sezonu i część żelastwa ubezpieczającego była zniszczona. W wielu miejscach były wyrwane haki i kawałki metalowych lin zwisały smętnie w dół i trzeba było bardzo uważać a na dodatek był śnieg. Został mi w pamięci piękny widok : obserwowałyśmy jak daleko, na przeciwległym stromym stoku , mama kozica uczyła kozlęta (2) zjeżdżać po śniegu. Najpierw wszystkie 3 stały u góry. Potem kozica "usiadła" na śniegu i na grzbiecie zjechała na dół. Tak kilka razy wybiegała na górę i zjeżdżała a małe stały na górze i obserwowały. Po kolejnym zjeździe długo stała na dole stoku i zachęcała dzieci do zjazdu, ale te nie miały ochoty. Wobec tego ostatni raz wybiegła na górę i kolejno strąciła je (głową) tak, że za chwilę znalazły się na dole. Kozica dojechała do nich i długo "konferowały". Nie wiem czy kontynuowały naukę, bo poszłyśmy dalej. W drodze powrotnej spotkałyśmy dwóch chłopców - żołnierzy na przepustce. Zaimponowali nam tym, że będąc na przepustce poszli w góry. Rozmiałyśmy z nimi głównie na migi oraz Basia z jednym po niemiecku a ja z drugim po angielsku. Obydwie miałyśmy umiejętności językowe minimalne, oni zresztą też.

Marek Molin 

Z wyprawy w Alpy Julijskie - poza zdjęciami w albumie - pozostało mi jeszcze w głowie trochę wspomnień. 

Wielka przygoda zaczęła się dla mnie już w Budapeszcie, gdzie przyjechaliśmy rano, dzięki czemu mieliśmy cały dzień na zwiedzanie miasta. Z Cześkiem Stepowanym, Witkiem Szywala i Andrzejem Bylicą goniliśmy najpierw od jednej atrakcji do drugiej, mimo że pogoda nie była za dobra. Po południu, jak już się na dobrze rozpadało, zaczęliśmy się rozglądać za jakąś restauracją lub barem … a tu nic tylko „Bor“ (o ile sobie przypominam). No i weszliśmy do takiej miłej spelunki, pośmialiśmy się i jak już wznieśliśmy głośno pierwszy toast na udaną nasza wyprawę, to dołączyła do nas grupka Węgrów z sąsiedniego stolika. Sympatyczni ludzie, od razu pokazali nam na palcach 56 (chodziło o pomoc Polski w roku 1956) i postawili następna karafkę wina. No to my, żeby nie być gorszymi, składaliśmy też resztkę naszych forintów na jeszcze jedna karafę. Bylo bardzo wesolo; pytali cośmy już widzieli, po czym zaproponowali, że nam teraz pokażą Budapeszt jakiego jeszcze nie widzieliśmy. Ja próbowałem wytłumaczyć, że musimy wracać na dworzec, bo ja mam kwit na bagaż dla całej grupy, a oni na to - nie ma sprawy, wszystko będzie dobrze. No i uprowadzili nas taksówką do jakiegoś super lokalu z cygańską muzyką - było fajnie, no i bagaże zdążyliśmy jeszcze odebrać na czas.

Jalovec: wejście “łatwą” drogą przez Jalovcovą Skrbinę a zejście zaśnieżonym stromym żlebem Ozebnik, który pod koniec był zalodzony. Nie pamiętam kto, ale ktoś się poślizgnął i mnie pociągnął w dół… Wylądowaliśmy na hałdzie błotnego żwiru. Moje pompki rozdarte przy kolanie i całe gacie byly wypelnione tym “marasem”. Potem śmiech wszystkich - na szczęście, nic się nikomu nie stało.

Travnik: nasza trasa prowadziła jakimś szlakiem, gdzie były jeszcze ułatwienia wspinaczkowe, niestety drewniane i do tego zmurszałe (chyba jeszcze z pierwszej wojny światowej) - musieliśmy bardzo uważać.

Mangart: tu zaskoczył nas śnieg i zmrok (za długo guzdraliśmy się w śniegu). Pod szczytem zrobiliśmy trawers by zejść na łatwą przełączkę. Już spokojnie oddychamy, pewni że się nam udało, a tu nagle: „ręce do góry“ krzyczy ktoś po chorwacku i słyszymy jak odaretowują. PM-y... To był jugosłowiański „WOP“, nasze migające światła czołówek wzięli za dawanie sygnałów… Trzeba wiedzieć, że były to czasy, kiedy „Ustasza Chorwacka“ była jeszcze aktywna  i dlatego wopisci mogli podejrzewac, ze szmuglujemy bomby na zamachy. Po zejściu z Mangarta wylądowaliśmy w takiej fajnej kotlince, gdzie dopisało nam szczęście: mała chałupinka a w niej sympatyczna 80-letnia babcia. Pozwoliła nam przenocować na stryszku, na sianie a rano powitała nas mocnym espresso! Przedtem takiego nie znałem i do dziś pamiętam, jak nas to po mroźnej nocy postawiło na nogi!

Triglav z Andrzejem: po noclegu w schronisku Aljazev zrobiliśmy trawers Triglava przy super pogodzie. W zejściu, jeszcze przed pokonaniem trudniejszych miejsc, postanowiłem usiąść na małej półeczce i rozkoszować się słońcem i widokami. Andrzej schodził dalej a ja mówię - OK, to ja cię dogonię. Niestety, nie zdawałem sobie sprawy, jaki olbrzymi teren piargowy leżał pod ścianami Triglava - prawdziwe góry i doliny… Chyba z kwadrans nawoływaliśmy na siebie… “Ende gut, alles gut - dobre, co się dobrze kończy)!” Już niżej, pod napotkanym wodospadem wzięliśmy wspaniałą kąpiel na nagusa. Pieszo wróciliśmy do namiotów.

Mala Majstrovka. Na Mala Mojstrovkę wspinaliśmy się droga “przez żebro” w tym samym czasie, kiedy obok drogę Kominem robili Jacek z Wiktorem. Mogliśmy więc słyszeć się wzajemnie. W pewnym momencie nasi przepuścili zespół Niemców, którzy niedługo potem zaczęli spuszczać na nich luźne kamienie, krzycząc elegancko: “Vorsicht Stein - Entschuldigung - uawaga, kamień. Przepraszam” na co nasi odpowiadali krótko, ale z “einem ziemlich guten Akzent - z dość dobrym akcentem” - ja, ja!… “ Zdaje się, że niewiele więcej potrafili powiedzieć po niemiecku. Zapamiętałem tę historię, bo po zejściu do schroniska Niemcy postawili nam wszystkim drinka.

Spluga della Preta 1973

3 - Spluga della Preta

Do Werony i  dalej pod jaskinię dojeżdżaliśmy grupkami, w miarę jak wydawano nam paszporty. Przede mną na miejscu był już Tadeusz. Widok zainstalowanej "windy"  w pierwszej studni zaskoczył mnie całkowicie. Nikt z nas się tego nie spodziewał. Przejście w stylu "sportowym" wzięło w łeb, ale za to będzie wygoda. Później doświadczyliśmy, że w całej jaskini Włosi zdążyli powiesić, lub wieszali jeszcze, drabinki. W Polsce nie używało się ich już od lat. Oczywiście, nic tu już nie mogliśmy zmienić. Nasze liny wieszaliśmy obok. Żona kierownika całego przedsięwzięcia, Luigi Castelaniego, zmarła w jaskini przed laty. Stąd zbudowana w pobliżu w latach 1960 kaplica, poświęcona pamięci zmarłych w różnych akcjach grotołazów. Osiągnięcie dna przez naszą ekspedycję miało znaczenie emocjonalne dla Luigi i z pewnością i dla części Włochów. Miało być również uczczeniem pamięci zmarłej małżonki Luigiego.
Generalnie byliśmy bardzo gościnnie przyjęci. Rok przed nami do sali Nera dotarli Anglicy i zostawioną przez ich zespół Plakietkę należało wynieść na górę, jako dowód osiągnięcia dna. Przy namiocie bazowym stała polska i włoska flaga. Na krawędzi otworu wlotowego ustawiono dodatkowo tablice informujące o naszej włosko - polskiej wyprawie. Dwa czarno - białe zdjęcia poniżej pochodzą z filmu 8 mm lub Katalogu Wyprawy a kolorowe są zdygitalizowanymi przeźroczami mojego autorstwa.

Autor: Jerzy Dworak

1976 - Gouffre Berger i Grotta di Monte Cucco 

Po dziesięcioleciach zatarły się wspomnienia. Ale porównania Gouffre Berger z poznaną 3 lata wcześniej Spluga della Preta naciskały się wtedy same i pozostały w pamięci. Spluga della Preta już na samym początku "odstraszała" potężną studnią wlotową, będącą wyzwaniem przede wszystkim dla jej pierwszych eksploratorów. W przeciwieństwie do niej, korytarze przypominały natomiast dalej często "mysie nory", dlatego pokonywanie niektórych poziomych odcinków nie było tam wcale odpoczynkiem, który zwykle jest w takim miejscu oczekiwany. Stawiało to duże wyzwania przede wszystkim przy transporcie sprzętu. Ponadto "nie było szans" przejść całego ciągu wodnego - nawet w wodoodpornych kombinezonach - bez kompletnego przemoczenia się, co przy długotrwałych akcjach kosztuje wiele energii. Pozostaje jednak faktem, że nasze wyposażenie w Spluga della Preta, powinno być pod tym względem lepsze. W Gouffre Berger wszystkie te trudności są bardziej "zrównoważone". Pozostaje ona - pomimo współczesnych odkryć - jaskinią dużą i poważną z racji swej wielkości. Ciąg wodny wymaga pokonywania całych korytarzy w głębokiej wodzie i miejscami tworzy jeziora. Trzeba więc pływać. W 1976 roku używaliśmy w tym celu pontonów. Przejścia korytarzy wymagają oznaczenia drogi, bo można, z racji ich wielkości pobłądzić. Widać to na załączonych, współcześnie wykonanych zdjęciach. Osobistym przeżyciem było dla mnie, ale pewnie również dla wszystkich innych, krótkie spotkanie z legendarnym już wtedy Fernand Petzl. Zobaczyliśmy również główną halę produkcyjną jego rozwijającej się firmy. Niestety, nie wpadł on na pomysł, by wspomóc naszą wyprawę, z biednego, niedewizowego kraju, jakimś sprzętem:). Pomógł natomiast przy załatwieniu pozwolenia na wejście do jaskini. Widać go na środkowym zdjęciu. Tyłem po lewej stoi Janusz  Śmiałek a po prawej Marek Marciszewski. Prawe zdjęcie przedstawia studnię wlotową do Gouffre Berger - jakże "niepozorną" w stosunku do studni Battisti w Spługa della Preta!
Jeszcze inny charakter ma natomiast trzecia duża jaskinia, którą dane mi było poznać. Grotta di Monte Cucco to w końcowej części ciąg potężnych studni połączonych niedługimi odcinkami wygodnych korytarzy. Brak czołgania i przepychania się ze sprzętem odczuwałem jako przyjemność. Nie było również potrzeby  brać kąpieli w lodowatej wodzie, czy pływać korytarzami, tak jak w pozostałych opisywanych tu jaskiniach. Jednakże poniżej 172 m studni Gitzmo i kolejnej 121 m studni X i 114 m Franco korytarze stają się strome i nieprzyjemne, bo pokryte warstwą błota. Przechodząc tą jaskinię ostatnią dwójką szturmową z Andrzejem Kozikiem mieliśmy wątpliwą przyjemność dokonywać tego po letniej ulewie na powierzchni. Takiej "ślizgawki" nie przeżyłem na żadnym lodowisku. Wywróciłem się kilka razy, mimo niezwykle starannie i wolno dokonywanych kroków. Nabraliśmy "czekoladowego" wyglądu, który uwidocznił się nam wyraźnie po wyjściu na powierzchnię. Wszystko - łącznie z linami i naszymi przyrządami zaciskowymi było oklejone warstwą błota! Psuło to nieco zadowolenie z dokonanego sprawnie przejścia. Byliśmy ostatnią grupą i tylko w dwójkę zeszliśmy w dół do syfonu końcowego i z powrotem, wyciągając liny ze studni, w czasie 24 godz. Wyciągnięte liny pozostały jednak w jaskini, co widzę dziś krytycznie. Zdjęcie po lewej zostało wykonane niedaleko otoru jaskini Grotta di Monte Cucco i przedstawia uczestników naszej ekspedycji. Stoją od lewej: Marek Marciszewski, Mieczysław Kołodziejczyk, Andrzej Górny, Andrzej Ciszewski, Andrzej Dzioba, Janusz  Śmiałek, Wiesław Wilk. Siedzą od lewej: Andrzej Kozik, Jerzy Dworak, Andrzej Kokoszka, Kazimierz Szych, leży Jerzy Smela.